Amsterdam
Het ziet ernaar uit dat Gerrit aanvankelijk alle vertrouwen had in het hoger beroep dat hij op 21 juli 1883 had ingesteld. Uit een verhuisadvertentie van 23 juli* blijkt in ieder geval dat hij de kwalificatie bevoegd deskundige met betrekking tot ‘Asthma, Rhumatiek, Zenuwen, Kramp, enz.’ nog altijd voerde (zij het voor alle zekerheid zonder de toevoeging volgens de Wet ).
Amsterdam
Acht dagen na zijn veroordeling door de Arrondissementsrechtbank tekende Gerrit hoger beroep aan; de Officier van Justitie nam kennelijk genoegen met het vonnis en liet het erbij.
Het appel diende op 24 september 1883. Een van de vijf raadsheren was inmiddels vervangen; voor het overige was de samenstelling van het Gerechtshof gelijk aan die van het Hof dat Gerrit in 1882 had vrijgesproken. Alle aanleiding dus om op een tweede vrijspraak te rekenen.
Het zou anders lopen.
Amsterdam
De uiteindelijke vrijspraak van Gerrit moet zowel de Officier van Justitie bij het oorspronkelijke proces als de Procureur-Generaal bij het hoger beroep onaangenaam hebben verrast, en het lijkt erop dat het Openbaar Ministerie al snel zijn zinnen heeft gezet op revanche. De voorbereidingen daartoe begonnen in april 1883 met twee ‘Processen Verbaal van aanklagt opgemaakt door den Commissaris van Politie in de 2e sectie dezer Stad’.
Het nieuwe proces – waarvan het verslag niet bewaard is – vond waarschijnlijk plaats op 6 juli, mogelijk een week eerder. De uitspraak was op 13 juli 1883. Aan het vier bladzijden tellende vonnis is het volgende ontleend.
Amsterdam
De vrijspraak moet voor Gerrit een verrassing zijn geweest. In drie eerdere zaken had hij moeten vaststellen dat wat hij deed, kennelijk strafbaar was en had hij zich neergelegd bij zijn veroordeling tot het betalen van een boete.
Deze keer had hij ongetwijfeld gehoopt dat hij er opnieuw af zou komen met alleen een boete. Dat het uiteindelijk vrijspraak werd, betekende voor hem niet alleen kwijtschelding van de in eerste aanleg opgelegde straf, maar ook erkenning door Justitie van de wettigheid ‘zijner methode’.
Amsterdam
26 juni 1882 was een maandag. Aanvankelijk zou de uitspraak van het hoger beroep plaatsvinden op dinsdag 27 juni om half elf, maar de zaak werd uitgesteld tot vrijdag.
Het moet een spannende week zijn geweest voor Gerrit en zijn familie.
Amsterdam
Linksboven in de marge van de eerste bladzijde van het vonnis van 25 mei 1882 staat een korte aantekening: Verd. & OM geappd (Verdachte en Openbaar Ministerie geappelleerd). Gerrit en de Officier van Justitie waren kennelijk geen van beiden tevreden met het vonnis.
Het hoger beroep diende op 26 juni 1882.
Van dat hoger beroep is een proces-verbaal bewaard gebleven, dat leest als een synopsis van de eenakter Zeven juristen en een wrijver.
Amsterdam
Hieronder volgt de transcriptie van de Memorie van verdediging van Gerrit Hofmans, zoals uitgesproken voor het Geregtshof te Amsterdam op 16 augustus 1882.
Amsterdam
In eerdere zaken had Gerrit zich er min of meer toe beperkt de verhalen van de getuigen te bevestigen en eventueel aan te vullen. Deze keer koos hij voor een meer assertieve aanpak. Hij stelde een uitvoerige Memorie van verdediging op, die hij vermoedelijk bij wijze van ‘laatste woord’ heeft voorgelezen tijdens de behandeling van het hoger beroep op 26 juni 1882.*
Amsterdam
Met dit gemengde bericht uit het Algemeen Handelsblad van 23 april 1882 besloot ik mijn vorige stukje.
Deze keer was het Justitie menens.
De aanklacht bestond uit twee delen:
1o onbevoegde uitoefening der geneeskunst;
2o het in het openbaar aankondigen, dat hij de geneeskunst uitoefent, door iemand die daartoe is onbevoegd, gepleegd binnen twee jaren, na wegens een dergelijk feit te zijn veroordeeld.1
De Officier van Justitie eiste veroordeling van beklaagde tot…
‘… eene cellulaire gevangenzetting voor den tijd van drie maanden’ en ‘betaling van eene geldboete van driehonderd Gulden’.
Kortom, alle aanleiding om uitvoerig uit het vonnis te citeren.
Amsterdam
Drie veroordelingen binnen het tijdsbestek van één jaar (waarvan twee binnen één maand). Het moet Gerrit al snel duidelijk zijn geworden dat hij als wrijver weinig toekomst meer had in Rotterdam en omstreken.
In de loop van 1881 trok hij zijn conclusies en besloot hij zich elders te vestigen. Om een geheel nieuwe start te kunnen maken, leende hij ƒ 2.500 van zijn schoonvader en op 17 december 1881 betrok hij met vrouw en kinderen een woning aan de Amsterdamse Prinsengracht op nummer 872.
Jan was 13,5, Henk was net 16 geworden.
Drie eeuwen Hofmans 