Gerrit II Hofmans (50)

Amsterdam

Gerrit en de VtdK (2)

In het Maandblad van de Vereniging tegen de Kwakzalverij (VtdK) is diverse malen aandacht besteed aan de activiteiten van Gerrit Hofmans. In een viertal bijdragen zet ik de stukken die over hem in het Maandblad zijn verschenen nog eens op een rij en breng ik ze in verband met het verloop van Gerrits carrière en het al dan niet optreden door Justitie. De lezer moet mij maar vergeven dat ik in deze aflevering een tekst citeer, die ook al in een eerder stukje heeft gestaan.

Eind 1883 ontstond een soort patstelling. Gerrit manoeuvreerde voorzichtig in de ruimte die het arrest van 30 juni 1882 hem had gegeven en binnen de grenzen die het arrest van 1 oktober 1883 aan die ruimte had gesteld. In de dagbladen verschenen niet langer advertenties, maar uitvoerige dankbetuigingen, en in een door hem uitgegeven brochure presenteerde hij zich als bevoegd deskundige (volgens de Wet) in manipulatie (dus zonder vermelding van allerlei aandoeningen). In andere publicaties zette hij alleen massage achter zijn naam.
De redactie van het Maandblad van de VtdK moet het allemaal tandenknarsend hebben aangezien.

In 1886 publiceerde het tijdschrift een uitvoerig artikel over een recente dwaling van Justitie, die uiteindelijk toch was gecorrigeerd. Ik vat het eerste deel van het stuk hier kort samen:

Het ‘boertje van Nieuw-Buinen’ was een genezer die zich beperkte tot het aanraken van ledematen en handoplegging – dat was alles. Voor Justitie was al in 1869 de principiële vraag gerezen of hier wel of niet sprake was van het uitoefenen der geneeskunst. Aanvankelijk was deze vraag bevestigend beantwoord door de rechtbank in Winschoten en vervolgens het Hof in Groningen. Een verzoek tot cassatie was door de Hoge Raad afgewezen.
In 1885 werd het boertje nogmaals vervolgd. Nu werd hij in eerste aanleg vrijgesproken door de Rechtbank in Groningen en daarna door het Hof in Leeuwarden. In 1886 boog ook het Hof in Arnhem zich over de zaak – met dezelfde uitkomst.
In dit geval volgde echter wél cassatie, waarna de Hoge Raad concludeerde dat hier wel degelijk sprake was van uitoefening der geneeskunst. En zo werd het boertje uiteindelijk dan toch veroordeeld.

Daarna gaat het artikel als volgt verder:

In verband met het bovenstaande achten wij het niet zonder belang erop te wijzen, dat nog iemand in Nederland indertijd werd vrijgesproken, niettegenstaande hij volgens veler opvatting geregeld geneeskunst, althans geneeskundige praktijk uitoefende.
Zekere G.A.P. HOFMANS te Amsterdam werd in 1882 door de Rechtbank te Amsterdam van rechtsvervolging ontslagen, niettegenstaande het bewezen was, dat hij allerlei zieken en gebrekkigen behandelde, zogenaamd door massage.
Sedert die tijd heeft hij als reclame verspreid een Korte verklaring der behandeling van Asthma, Zenuw-kramp en Rheumatiek, heeft hij een eigen ‘smeersel’ in de handel gebracht met gebruiksaanwijzing in bepaalde ziekten en beveelt hij zich in het publiek aan voor de behandeling van lijders, vooral aan de in zijne brochure genoemde ongesteldheden. Aan zijn ondertekening hecht hij het eigenaardige toevoegsel : BEVOEGD DESKUNDIGE (volgens de Wet) in manipulatie.
Blijkens zogenaamde dankbetuigingen gaat hij met deze behandeling van patiënten voort ook in de allerlaatste tijd. Het bewijs zal niet moeilijk te vinden zijn, evenals zijn adres: Tesselschadestraat 3 te Amsterdam.

Ach, wat zou ik graag een exemplaar van Gerrits Korte verklaring der behandeling van Asthma, Zenuw-kramp en Rheumatiek in mijn bezit willen hebben! Helaas bevindt deze baanbrekende brochure zich niet in zijn papieren nalatenschap, terwijl een zoektocht op de site van Antiqbook vooral publicaties over een kwakzalvende naamgenote (geen familie) oplevert.
Gelukkig kunnen wij wél beschikken over een ingezonden stuk in het Rotterdamsch Nieuwsblad, gevolgd door een naschrift van de redactie, dat Gerrit een welkome gelegenheid gaf om zijn boodschap enkele dagen later gratis uiteen te zetten in de redactionele kolommen van het dagblad.

1885.08.14 Rotterdamsch Nieuwsblad
Rotterdamsch Nieuwsblad van 15 augustus 1885.

En dan nu Gerrits reactie:

Ingezonden Stukken.
Mijnheer!
Op uw vraag in uw blad van gisteren onder mijn ingezonden stuk of ik mij omtrent de behandeling der besmettelijke ziekten tot heil der mensheid niet nader zou willen verklaren, antwoord ik u dat het mijn eerste bedoeling was die uitlegging alleen te doen aan H.H. Doctoren die zich daarvoor zouden interesseren. Nu u het echter vraagt ben ik gaarne genegen u een en ander nader toetelichten.
Mijn behandeling heeft ten doel zich door voorbehoedsmiddelen te vrijwaren tegen alle besmettelijke ziekten zooals cholera, pokken, mazelen, roodvonk, groep [kroep = difterie] en besmettelijke koortsen. Niet door inwendige middelen (welke nog nooit gebaat hebben bij besmettelijke ziekten daar men ze grotendeels aan de natuur moet overlaten) maar door een uitwendige behandeling die in elk huisgezin gemakkelijk kan toegepast worden en waardoor de smet en kiem-stoffen vernietigd worden en op een zekere plaats gebracht waar ze beter voor bestemd zijn als het menselijk lichaam. Nu vraagt u misschien, verzwakt het lichaam daardoor niet? of weet de natuur er niet te veel van? Dat zou echter wel plaats hebben als het lichaam niet [oorspronkelijke tekst niet cursief, maar gespatieerd] bewerkt werdt volgens mijn uitlegging, maar zo wel dan contra. De persoon die mijn bewerking ondergaat gevoelt zich opgewekt en krachtig en behoeft niet bevreesd te zijn dat cholera of andere besmettelijke ziekten bij uitbreking hem zullen aantasten.
Een voorbeeld over de gevolgen der achtergebleven smet of kiemstoffen:
Verbeeld u een kind lijdende geweest aan pokken, mazelen of roodvonk. Heeft die ziekte lang genoeg geduurd en is de crisis voorbij dan heet het dat de patiënt genezen is. Dat zogenaamd genezen kind blijft echter zwak en lusteloos en wordt de doctor weer geraadpleegd. Deze geeft geen ander advies als het is een zwaktetoestand, overgebleven uit de ziekte of hij behandelt het als febris of koorts en quinine of het eerste geval staaldruppels.
In dit geval hebben wij echter noch met het ene noch met het andere te doen, maar er zijn kiemstoffen der ziekte in het lichaam overgebleven die het bloed vergiftigen en in plaats dat men nu gaat werken om het bloed dan in geregelde circulatie te houden, ten einde de nog overgebleven kiemstoffen gemakkelijk uit te drijven, begint men door het toedienen van staaldruppels (natuurlijk door de ijzeroxide) het bloed nog meer te verdikken en trager van loop te maken, waaruit volgt dat de nog bestaande bloedvergiftiging hierdoor erger wordt gemaakt en de lusteloosheid toeneemt. Het kind krijgt dikke enkels en voeten met verlamming of astma. Dijkwijls zet het zich ook tot borst of longtering.
Uitwendige behandeling echter volgens mijn methode (die een ieder ook op zich zelf kan toepassen) is alleen in staat besmettelijke ziekten alsook gevaarlijke koortsen te voorkomen en uittedrijven en ons na een kwart eeuw onze oude krachtige bataafse stam te doen terugerlangen.
Uw dankzeggende voor de verleende plaatsruimte verblijf ik met Hoogachting
Ued. dw. dienaar
G.A.P. Hofmans, Massage.
Amsterdam,
15 Augustus ’85.

Het stuk in het Maandblad van de VtdK over het ‘boertje van Nieuw-Buinen’ en Gerrit werd als volgt besloten:

Zou het na de uitspraak in het hoogste ressort van ‘het boertje’ niet geraden zijn ook de zaak van deze ‘bevoegd-onbevoegde’ nogmaals ter hand te nemen?
Wij geven het de autoriteiten in ernstige overweging.

Maar de autoriteiten lieten het afweten… voorlopig althans. Zoals we gezien hebben, werd Gerrit in 1891 en 1892 wel degelijk opnieuw veroordeeld.
Maar nu was het de VtdK die het liet afweten. Over de drie rechtszaken van 1891 en 1892 lezen we in het Maandblad helemaal niets, en hetzelfde geldt ten aanzien van Gerrits activiteiten in Den Haag in de periode 1892-1893, toen hij zich consequent doctor en arts noemde.
Zaten de Haagse leden van de VtdK te slapen in dat jaar?

[18 juni 2020]

Vorige aflevering.
Vervolg.

Inhoud.

2 gedachten over “Gerrit II Hofmans (50)”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s