Gerrit II Hofmans (53)

Juridische haarkloverijen

Bij het bestuderen van de vonnissen die in de diverse rechtszaken tegen Gerrit werden gewezen, stuitte ik bij herhaling op een tweetal kleine maar irritante problemen, die in eerste instantie op een stapel belandden, maar vroeg of laat toch eens opgelost dienden te worden.

Rechter
De vroegste processen (1880-1883) tegen Gerrit werden in eerste aanleg gevoerd voor de arrondissementsrechtbank met de mogelijkheid van hoger beroep voor het gerechtshof; dat laatste gebeurde in de Amsterdamse zaken van 1881 en 1882. De latere processen (1891-1892) begonnen voor de kantonrechter, waarna hoger beroep volgde voor de arrondissementsrechtbank.

Hoe zat dat?

Na de inlijving van ons land door het bevriende Frankrijk werd hier de Code pénal ingevoerd – destijds officieel vertaald door de in Nederland wereldberoemde dichter Willem Bilderdijk. Dit Wetboek van Strafregt bleef in 1813 grotendeels ongewijzigd van kracht. Daarna is het vele malen aangepast, met name in 1838 en 1854, waardoor geleidelijk een volstrekt ontoegankelijk corpus ontstond. Uiteindelijk volgde in 1886 de invoering van een geheel nieuw Wetboek van Strafrecht (let op de spelling!). De processen tegen Gerrit vonden dus plaats onder twee verschillende strafrechtelijke regimes.

In het oude Wetboek van Strafregt werden drie soorten ‘strafbare feiten’ onderscheiden: overtredingen, wanbedrijven en misdrijven, elk met een eigen bandbreedte qua bestraffing, en elk automatisch toegewezen aan respectievelijk kantongerecht, arrondissementsrechtbank en gerechtshof. Als ik het goed heb begrepen, was een wanbedrijf een strafbaar feit waarop een gevangenisstraf van minimaal 6 dagen en maximaal 5 jaar stond en/of een boete van meer dan 15 franken (later f 75). Overtreding van de artikelen 1 en 3 van de Wet op de uitoefening der geneeskunst was dus een wanbedrijf en de verdachte werd derhalve gedaagd voor een arrondissementsrechtbank.*

In het Wetboek van Strafrecht van 1886 werden alleen overtredingen en misdrijven onderscheiden, en deze werden behandeld door respectievelijk het kantongerecht en de arrondissementsrechtbank. Overtreding van de artikelen 1 en 3 van de Wet op de uitoefening der geneeskunst werd binnen deze systematiek beschouwd als een overtreding en zo belandde Gerrit na 1886 in eerste aanleg bij de kantonrechter.

Straf
Een tweede probleem was het feit dat Gerrit iedere keer werd veroordeeld tot een veel lagere straf dan in de artikelen 18 en 19 van de Wet op de uitoefening der geneeskunst als minimum wordt vermeld. In dit verband wordt dan verwezen naar artikel 463 van het Wetboek van Strafregt en de Wet van 29 juni 1854 (Stbl 102), niet alleen in de verschillende vonnissen, maar ook in de artikelen 18 en 19 zelf.
Wat staat er in deze wetsteksten?

Artikel 463 WvS luidde:

In alle de gevallen, waarin de straf van gevangenis bij dit Wetboek gesteld wordt, worden de vierscharen gemagtigd om, bijaldien het veroorzaakte nadeel geen vijf en twintig franken te boven gaat, en bijaldien de omstandigheden het wanbedrijf schijnen te verkleinen, de gevangenis zelfs tot beneden de zes dagen, en de boete zelfs (tot) beneden de zestien franken te verminderen. Zij zullen ook de eene of de andere dezer straffen afzonderlijk mogen wijzen, zonder dat zij (echter) in eenig geval beneden de bloote policie-straffen mag zijn.

Dit artikel stond nota bene al in de oorspronkelijke Code pénal !
Vervolgens werd het in artikel 463 genoemde criterium geheel losgelaten. Volgens de Wet van 29 juni 1854 (Stbl 102) mocht het veroorzaakte nadeel ook meer dan 25 francs (f 125?) bedragen.

De vraag lijkt dus gerechtvaardigd, waarom in de Wet op de uitoefening der geneeskunst uit 1865, niettegenstaande artikel 463 WvS en de de Wet van 29 juni 1854 (Stbl 102), naast maximum- ook minimumstraffen waren opgenomen.

Na lang dubben heb ik besloten geen pogingen te doen om deze vraag te beantwoorden.

__________
* Ook Christiaan Hofmans belandde destijds wegens het wanbedrijf van landloperij diverse malen voor de arrondissementsrechtbank.

[28 juni 2020]

Vorige aflevering.
Vervolg.

Naar Inhoud.

3 gedachten over “Gerrit II Hofmans (53)”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s